H φιλοσοφική έννοια της "τύχης"

   

        Στο παρόν άρθρο θα αναπτύξω την προσωπική φιλοσοφική μου θεωρία για την έννοια της " τύχης". Πάμε λοιπόν! Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά.Καταρχάς ,τι σημαίνει η έννοια της ¨τύχης¨  ή της "ατυχίας"?

     Η τύχη μπορεί να οριστεί – με βάση μια διαδεδομένη αντίληψη – ως εξής :  « μια δύναμη, πάνω από τον έλεγχο του ανθρώπου και τους φυσικούς νόμους ,  η όποια είναι σε θέση να επηρεάζει γεγονότα  ή καταστάσεις , ώστε να έχουν θετική κατάληξη». Αυτόν τον ορισμό  , αν  τον δεχτούμε , προφανώς,  θα πρέπει να δεχτούμε επίσης   , ότι η ατυχία  θα σημαίνει το ακριβώς αντίθετο.

Κατά τη γνώμη μου , όμως , δεν υπάρχει η τύχη , αν την ορίσουμε έτσι .Θα δεχόμουν έναν άλλο ορισμό για αυτήν.

      Πρωτα και κύρια  , τι σημαίνει "αυτή η δύναμη πού είναι υπεράνω των φυσικών νομών" ? Μπορεί να συμβεί οτιδήποτε στη φύση που δε εμπίπτει στη σχέση  περί αιτίου-αιτιατού(αποτελέσματος ) ? Όχι , φυσικά !Στον αντικειμενικό κόσμο όλα βασίζονται στην αιτιότητα . Οτιδήποτε  έχει συμβεί στον φυσικό κόσμο κατά το παρελθόν , μπορεί να εξηγηθεί – εύκολα ή δύσκολα -  με βάση την φυσική επιστήμη   ,δηλαδή  τους φυσικούς νόμους,  εφόσον διαθέτουμε τα απαραίτητα στοιχεία. 

    Για παράδειγμα , το ότι μπορεί να «έτυχε» ένας άνδρας να βρει ένα χαρτονόμισμα των 10 ευρώ  , κάτω στο πεζοδρόμιο  , δεν θα  ήταν αποτέλεσμα της οποιασδήποτε  δράσης μιας δύναμης υπερφυσικής ή ανεξήγητης, όπως πολλοί θεωρούν . Θα ήταν  αποτέλεσμα συγκεκριμένων παραγόντων , μέρος  των οποίων ίσως αγνοούμε .Μπορεί το χαρτονόμισμα να «έπεσε» από τα χέρια κάποιου προηγούμενου πεζού,  ή να μεταφέρθηκε εκεί μέσω του αέρα  , αφού είχε «πέσει» από τα χέρια ενός καταστηματάρχη του απέναντι πεζοδρομίου.

     Το ότι αγνοούμε τις εκάστοτε αιτίες των αποτελεσμάτων , δε σημαίνει ότι είναι  μη φυσικές .Το ότι μας εξιτάρει η ιδέα του υπερφυσικού, καθώς το φανταζόμαστε  , ή το ότι θα θέλαμε να υπάρχει  , δε σημαίνει ότι υπάρχει. Επομένως , από τον ορισμό αυτό , πρέπει να διαγραφεί το υπερφυσικό στοιχείο ως ανύπαρκτο.Και το ότι αυτό που λέω ΔΕΝ είναι ρομαντικό , δεν σημαίνει ότι είναι λάθος.

      Η τύχη ,άρα , ως μια δύναμη πέραν του ανθρώπινου ελέγχου ,  που επηρεάζει δικές μας καταστάσεις  προς θετική έκβαση  , υπάρχει ? Δεν θα το έλεγα. Η  Τύχη ΔΕΝ είναι μια δύναμη ενιαία που μας επηρεάζει θετικά  , όπως πολλοί πιστεύουν . Δεν είναι ένας παράγοντας. Θα την περιέγραφα ως εκείνους τους  ακαθόριστους  σε αριθμό  παράγοντες  που είναι αστάθμητοι και επηρεάζουν την ζωή ενός ανθρώπου θετικά . Αυτοί οι παράγοντες,  εν μέρει , μάλιστα μεταξύ τους είναι και ανεξάρτητοι .

      Για παράδειγμα , αν  κάποιος σκοτώθηκε , επειδή τον παρέσυρε ένα αυτοκίνητο  , αυτό θα ήταν αποτέλεσμα κάποιων παραγόντων. Μπορεί να ήταν αποτέλεσμα   , χοντρικά,  του ότι ήταν ο οδηγός μεθυσμένος ,και του ότι ο πεζός βρέθηκε εκεί την ώρα εκείνη , επειδή ο περιπτεράς άργησε να του δώσει τα ρέστα κ.ο.κ.Ανεξάρτητα ,βέβαια ,  από τους πραγματικούς λόγους που συνέβη κάτι, σίγουρα αυτό συνέβη εξαιτίας τουλάχιστον κάποιων βασικών παραγόντων.

     Η τύχη , ως  "οι ακαθόριστοι σε αριθμό  παράγοντες που επηρεάζουν θετικά τη ζωή μας  , οι οποίοι  είναι πέραν του ελέγχου μας", φαίνεται να υπάρχει ,  αν την ορίζαμε έτσι .Όπως προείπαμε,  οι παράγοντες που μπορούν να μας επηρεάσουν και είναι εκτός του ελέγχου μας - εν προκειμένω θετικά , μιλώντας για την Τύχη - ,   υπάρχουν και μάλιστα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ζωή μας . Όμως από ποιον κρίνεται κάθε φορά το αν αυτοί οι παράγοντες που είναι εκτός ελέγχου μας , είναι θετικοί ή όχι προς εμάς? Μα φυσικά από εμάς τους ίδιους .Άρα το κριτήριο είναι καθαρά υποκειμενικό , αναφορικά με το πώς μας επηρεάζουν.

      Το ότι μπορεί να πέθανε ο πατέρας ενός παιδιού από ανακοπή καρδιάς  , δε σημαίνει από μόνο του ότι θα ήταν κάτι αρνητικό από την σκοπιά της ζωής του  παιδιού. Θα μπορούσε , για παράδειγμα,  ο πατέρας του να ήταν παιδεραστής και να το βίαζε ή να το βασάνιζε και ο θάνατος του πατρός του να ήταν σωτήριος για το θύμα. Άρα , κάλλιστα θα μπορούσε να θεωρήσει τον θάνατο του πατέρα του ως τυχερό γεγονός και ωφέλιμο για τον ίδιο. Συνεπώς,  το τι θεωρείται τυχερό ή άτυχο συμβάν για εμάς , εφόσον μας επηρεάζει  , καθορίζεται μόνο από εμάς  , έστω και αν εκ των υστέρων μπορεί να αναθεωρήσουμε τη πρότερη κρίση μας. 

  

     Εκτός της εμβέλειας της τύχης ή ατυχίας μας , τίθενται όσα γεγονότα κρίνουμε συνειδητά ή υποσυνείδητα ότι δεν μας ενδιαφέρουν ή όσα γεγονότα αγνοούμε .Σχετικά με τα δεύτερα , είναι προφανής ο λόγος για τον οποίο τίθενται εκτός εμβέλειας της τύχης ή ατυχίας μας : τα αγνοούμε ,άρα δεν μπορούν να μας επηρεάσουν ακόμα . ΌτΑΝ τα πληροφορηθούμε , τότε θα αποκαλυφθεί ο βαθμός επιρροής τους  σε εμάς , καθώς και η αξιολόγηση  τους ως τυχερά ή άτυχα γεγονότα. Από την άλλη πλευρά ,υπάρχουν και γεγονότα που αξιολογούμε ότι δεν μας αφορούν ή δε αξίζει να μας επηρεάσουν. (πχ ο θάνατος ενός μουσικού , τον οποίο πληροφορηθήκαμε μεν, αλλά   μας ήταν αδιάφορος , πιθανόν λόγω του ότι δεν μας άρεσε το είδος μουσικής που εκπροσωπούσε) 

       Λένε πολλοί ότι υπάρχουν εκ φύσεως τυχεροί ή άτυχοι  άνθρωποι .Αυτό το βρίσκω εντελώς άτοπο. Καταρχάς, πράγματι μπορεί κάποιος ,εν πολλοίς,  να ήταν άτυχος στην ζωή του. Παραδείγματος χάρη,  να γεννήθηκε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον δυσμενέστατο (με γονείς αλκοολικούς ή  εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου). Αυτό , όμως,  δεν σημαίνει ότι αποκλείεται  να κερδίσει το Τζάκ Πότ κάποια στιγμή στο μέλλον.

        Οι παράγοντες, λοιπόν, που μπορούν να μας επηρεάσουν , εν πολλοίς,  είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μάλιστα , μπορούμε να αξιολογούμε  τον εαυτό μας ή τους άλλους ως τυχερούς ή άτυχους  , ΜΟΝΟ αναφορικά με παρελθοντικές στιγμές. Το μέλλον άλλωστε δεν έχει έρθει ακόμα, άρα πως θα μπορούσαμε να το ξέρουμε ? Συνεπώς,  αν χαρακτηρίζαμε κάποιον εκ φύσεως  " άτυχο" , θα ήταν σαν να υποστηρίζουμε ότι και στο μέλλον θα είναι .Όμως το μέλλον είναι άγνωστο σε όλους μας ,και εν πολλοίς ,  ακαθόριστο. Ωστόσο κάποιοι το προδικάζουν , ή νομίζουν ότι το γνωρίζουν. Ασφαλώς και οι αυταπάτες ή η ανοησία είναι μέσα στη ζωή.

     Το μέλλον είναι ακαθόριστο και απροσδιόριστο  , όχι  λόγω της ύπαρξης υπερφυσικών στοιχείων, αλλά των αρκετών ανεγξέλεκτων φυσικών στοιχείων. Το πολύ πολύ να μπορούμε να ελέγξουμε σε κάποιο βαθμό τον εαυτό μας , το σώμα μας. Τα υπόλοιπα φυσικά στοιχεία είναι εκτός του ελέγχου μας. Από το περιστέρια που βλέπουμε στις πλατείες , μέχρι  τη κούπα που πίνουμε τον καφέ μας.

    

     Ωστόσο  ,μόνο οι άνθρωποι έχουν συνείδηση και μπορούν να μας επηρεάσουν συνειδητά .

Τα ζώα δε φαίνεται να έχουν , καθώς ενεργούν ως επί το πλείστον αντανακλατικά. Μπορούν να μας επηρεάσουν μεν,  αλλά η δομή του εγκεφάλου τους δεν τους επιτρέπει να δρουν συνειδητά , να γνωρίζουν και να κατανοούν τον εαυτό τους, τη σημασία  τους στον κόσμο  και τον αντίκτυπο των πράξεών τους. Από την άλλη,  τα άβια όντα  μπορουν μας επηρεάσουν μόνο συγκυριακά (πχ  λόγω του αέρα να μπει σκόνη στα μάτια μας) . 

       Επομένως,  οι  άνθρωποι μπορούν να μας επηρεάσουν συνειδητά , αποτελώντας ένα δυνάμει μέρος της τύχης ή της ατυχίας μας. Για παράδειγμα , μπορεί ένας άνθρωπος   να ενορχηστρώσει τη δολοφονία μας, για κάποιο λόγο, και να την πραγματοποιήσει  .Αυτό θα ήταν μια συνειδητή ενέργεια εκ μέρους του δολοφόνου,  που θα μας επηρέαζε αρνητικά – εν προκειμένω καταλυτικά και οριστικά  -  εάν αγαπούσαμε τη ζωή μας .

      Μπορούν βέβαια οι άνθρωποι να μας επηρεάσουν ενίοτε και αντανακλαστικά , όπως συμβαίνει στη περίπτωση των ζωών( πχ να μας δαγκώσει ένας σκύλος , αν  πάμε να του πάρουμε   το φαί του ,  που έχει μπροστά του). Μπορεί,  για παράδειγμα , όντας καθ οδόν με το αυτοκίνητο να δεχτούμε «μούντζα» από έναν άλλον εξοργισμένο οδηγό,  για κάποιον λόγο .Να εισπράξουμε , δηλαδή, μια  αντανακλαστική του αντίδραση "αγάπης"  προς εμάς.

      Απέναντι , λοιπόν, σε όσα δεν μπορούμε να ελέγξουμε και μας επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά, καλούμαστε να δώσουμε τον καλύτερο μας εαυτό.Να αξιοποιήσουμε τις ευκαιρίες που θα μας παρουσιαστούν , και να  διαχειριστούμε ώριμα δυσάρεστες εξελίξεις.